11 Beleggingen

Terugblik 2024

Politiek tumult en voortdurende conflicten in Oekraïne en Midden-Oosten
2024 was politiek gezien een veelbewogen jaar. In de Verenigde Staten maakte Donald Trump een onverwacht sterke comeback. Hij won niet alleen de presidentsverkiezingen, maar de Republikeinen behaalden ook de meerderheid in zowel de Senaat als het Huis van Afgevaardigden. In Frankrijk en Duitsland viel de regering. De oorlog in Oekraïne ging zijn derde jaar in. In het Midden-Oosten viel Israël Libanon binnen om Hezbollah uit te schakelen en ondertussen ging de strijd tegen Hamas in de Gazastrook voort. 

Centrale banken zetten eerste stappen om beleid te verruimen
De inflatie lijkt grotendeels onder controle. De jaar-op-jaar-inflatie in de Verenigde Staten en de eurozone ligt in de buurt van de doelstelling van de centrale banken. De kerninflatie is wel nog te hoog. Toch was de inflatiedaling reden voor centrale banken om het monetaire beleid te versoepelen. Zowel de Fed als de ECB verlaagden de beleidsrentes. De Amerikaanse beleidsrente werd met 100 basispunten verlaagd naar de bandbreedte van 4,25% tot 4,5%. In de eurozone verlaagde de ECB de depositorente in 2024 in vier stappen van 4% naar 3%. 

2024 gaat de boeken in als een goed beleggingsjaar, vooral voor Amerikaanse aandelen
De Amerikaanse economie wist in 2024 positief te verrassen. Ondanks de opgelopen kapitaalmarktrentes zorgden de aanhoudende groei in de technologiesector, de hoge overheidsuitgaven en de Amerikaanse consument ervoor dat de economische groei op peil bleef. Dit stond in scherp contrast met de eurozone en China. In de eurozone stond de economische groei onder druk. Vooral de maakindustrie had het moeilijk. Door toenemende concurrentie uit China had onder andere de belangrijke Duitse auto-industrie het lastig. Ook China bleef economisch kwakkelen. De Chinese autoriteiten hebben stimulerende maatregelen aangekondigd om de economie uit het slop te trekken. De schatting voor de wereldwijde economische groei over 2024 komt uit op 3,2%.

Overall creëerden de robuuste Amerikaanse economie, de monetaire versoepeling en de AI-ontwikkelingen een positieve omgeving voor risicovolle beleggingen. Ook de verkiezingswinst van Trump pakte positief uit voor de aandelenmarkten. Het beeld op de obligatiemarkten was gemengd. Maar de meeste beleggingscategorieën noteerden een positief totaalrendement.

Wereldwijde aandelenmarkten worden gestuwd door de ‘Magnificent Seven’
De wereldwijde aandelenmarkten sloten het jaar af met een winst van 20% (hedged naar euro). De stijging werd wederom gedreven door de ‘Magnificent Seven’, een zevental Amerikaanse megacap aandelen (grote bedrijven te weten Apple, Microsoft, Alphabet, Amazon, Nvidia, Meta, Tesla). Het merendeel van deze bedrijven zag de winstgevendheid sterk stijgen. Daarnaast hebben ze een dominante positie in de AI-revolutie. De concentratie binnen de aandelenmarkten van de ‘Magnificent Seven’ nam in 2024 verder toe. Onder andere door de relatief sterke performance ten opzichte van andere aandelenregio’s steeg het gewicht van de Verenigde Staten binnen de MSCI World Index tot boven de 70%. Dat is een historisch hoog niveau. In de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw schommelde dit nog tussen de 40% en 50%. Sinds de financiële crisis van 2008 doet de Amerikaanse aandelenmarkt het echter structureel beter dan de andere regio’s. En ook afgelopen jaar was dat het geval. Amerikaanse aandelen (MSCI US) noteerden een rendement in euro van 30%, tegen 10% voor de overige ontwikkelde landen (MSCI World ex US) en 15% voor de opkomende markten (MSCI Emerging Markets).

AI stuwt ook aandelen opkomende markten
Ook bij opkomende markten was de ontwikkeling van AI de belangrijkste factor in het rendement. Bijna de helft van het rendement van opkomende markten kwam op het conto van één bedrijf: de Taiwanese chipmaker TSMC. Een andere significante positieve bijdrage kwam van Chinese aandelen. Door de aankondiging van Chinese steunmaatregelen eind september stegen deze aandelen sterk. In lokale valuta staan Chinese aandelen echter nog ruim onder de niveaus die voor het uitbreken van de coronapandemie werden genoteerd.
De laatste significante bijdrage aan het totaalrendement van aandelen opkomende markten kwam van Indiase aandelen (India is 18% in de benchmark, rendement in de benchmark was 14% in lokale valuta). Het land met de meeste inwoners ter wereld timmert economisch al enkele jaren aan de weg.
Zuid-Koreaanse aandelen en Latijns Amerikaanse aandelen droegen negatief bij aan het rendement van opkomende markten.

Niet-beursgenoteerd vastgoed presteerde positief in 2024
Nadat de gestegen rente en de hogere overdrachtsbelasting in 2023 leidden tot stevige afwaarderingen op niet-beursgenoteerd vastgoed, was 2024 een jaar van stabilisatie. De vraag naar (huur)woningen blijft onverminderd hoog terwijl het aanbod wordt afgeremd door hoge bouwkosten, lange procedures en een beperkte beschikbaarheid van mensen en middelen. Daarnaast is in 2024 een record aantal huurwoningen individueel verkocht aan een bewoner/eigenaar waarmee deze woningen van de huurmarkt verdwenen. Deze mismatch tussen vraag en aanbod leidt voor woningfondsen tot hoge bezettingsgraden en stabiele huurinkomsten. Gedurende 2024 herstelden de waardes van beleggershuurwoningen, na de stevige afwaarderingen in 2022 en 2023. Het waardeherstel werd grotendeels veroorzaakt door sterk stijgende huizenprijzen in het koopsegment. Daarnaast daalden de risico’s waar beleggers zich mee geconfronteerd zagen. Zo werd voorgenomen wetgeving aangenomen en verstrekte de Hoge Raad duidelijkheid in een belangrijke rechtszaak over de jaarlijkse huurverhogingssystematiek. Onderdeel van de nieuwe wetgeving is de introductie van een gereguleerd middensegment: huurwoningen boven de sociale huurgrens waarvoor nu ook een wettelijk maximum huurprijs geldt. Daarnaast werd de jaarlijkse huurstijging verder aan banden gelegd.

In de winkelmarkt zet de trend van consolidatie zich steeds verder voort. Steeds minder steden weten het winkelend publiek aan zich te binden, en binnen deze steden worden de winkelgebieden kleiner en diverser wat leidt tot leegstand. In goede winkelstraten en winkelcentra liggen de bezoekersaantallen alweer hoger dan voor de coronaperiode. Daardoor stijgen ook de huren voor de beste winkelunits weer, al liggen deze vaak nog wel lager dan de oude contracthuur. Hoewel de faillissementen het nieuws domineerden, openden verschillende ketens nieuwe vestigingen. Daardoor werden winkelruimtes op de beste locaties vaak weer snel aan nieuwe partijen verhuurd.

Europese staatsobligaties onder druk door economische malaise
Op de euro-obligatiemarkten stond vooral Frankrijk in de belangstelling. Helaas niet op een positieve manier. Het gaat al langere tijd niet zo goed met Frankrijk. De economische groei valt al jaren tegen en het land kampt met hoge structurele begrotingstekorten. De tekorten zijn sinds de coronacrisis zo hoog dat de staatsschuld is gestegen tot boven de 110% van het bruto binnenlands product (bbp). Daarnaast creëerde de Franse president Macron politieke chaos door onverwachts nieuwe verkiezingen uit te schrijven, die vervolgens werden verloren door de traditionele middenpartijen. Het vertrouwen in de Franse kredietwaardigheid kreeg hierdoor een deuk. Het totaalrendement op Franse staatsobligaties was in 2024 negatief door de oplopende risico-opslag. Dit terwijl het totaalrendement van staatsobligaties van de andere eurolanden wel positief was.
Maar ook in Duitsland ging het niet goed. Het Duitse groeimodel is vastgelopen en de Duitse industrie zit in een diepe malaise. De Duitsers blijven echter zuinig en de schuldquote is gedaald tot onder de 65% van het bbp. De Duitse 10-jaarsrente steeg gedurende 2024 met ongeveer 30 basispunten naar 2,3%. Per saldo was het totaalrendement van Duitse staatsobligaties licht positief.
Het totaalrendement van de perifere landen Spanje en Italië was hoger door de hogere rentes in die landen.

In 2024 bewoog de 30 jaars swaprente lange tijd tussen de 2,2% en 2,6%, waarbij de ondergrens in de zomer steeds dichter genaderd werd. In de laatste maanden van het jaar was de rente veel volatieler, getuige een sterke daling in november tot beneden de 2%. In de laatste weken van 2024 herstelde de rente weer enigszins, om net onder de 2,2% te sluiten.

Kredietobligaties hoger door daling van de risico-opslagen
Kredietwaardige niet-staatsobligaties (investment grade credits) en highyieldobligaties (non-investment grade credits) profiteerden in 2024 van de daling van de risico-opslagen (de extra vergoeding boven de risicovrije staatleningen rente). Vooral de risicovollere segmenten deden het goed. Zo daalde de risico-opslag op wereldwijde highyieldobligaties van 4,2% naar 3,3%. Daarmee ligt de risico-opslag op het niveau dat we voor het laatst in 2007 en 2018 zagen. Door de aanhoudende daling van de risico-opslag lieten highyieldobligaties een hoog totaalrendement zien (bijna 9% hedged naar Euro).

Obligaties opkomende landen in de plus
De daling van de risico-opslag bleef niet beperkt tot de highyieldmarkt. Ook bij obligaties uit de opkomende landen in harde valuta (EMD HC) was sprake van dalende risico-opslagen. Zo noteerde EMD HC bijna 5% hoger (hedged naar euro). De risico-opslagen liggen nu wel op dermate lage niveaus dat ze nog maar weinig ruimte bieden voor het opvangen van kredietverliezen. EMD obligaties in lokale valuta (EMD LC) noteerden eveneens hoger (circa 4% in euro). Dit kwam vooral door de obligatiecomponent en dus niet door de blootstelling naar de valuta’s van die landen.

Amerikaanse dollar was king in 2024
Op de valutamarkten kroonde de Amerikaanse dollar zich tot de onbetwiste winnaar van 2024. De Amerikaanse munt steeg ten opzichte van alle andere grote valuta’s. De Amerikaanse dollar noteerde ultimo 2024 op $1,035 ten opzichte van de euro. Dat betekent dat de euro in een jaar tijd ruim 6% in waarde is gedaald ten opzichte van de Amerikaanse dollar. Door de sterke Amerikaanse economie verwachten markten dat de Amerikaanse rente minder snel zal dalen dan de Europese tegenhanger. Dat maakt een investering in Amerikaanse dollar aantrekkelijk. Een andere grote verliezer ten opzichte van de dollar was de Japanse yen die ruim 10% van zijn waarde verloor. Ten opzichte van de euro verloor de Japanse yen ruim 4%. De Britse pond steeg bijna 5% ten opzichte van de euro.

In 2024 heeft de beleggingsportefeuille een bruto rendement van 9,2% opgeleverd. Alle beleggingscategorieën droegen bij aan het positieve resultaat. Vooral aandelen behaalden een hoog rendement van ruim 20%. Daarnaast hebben vastrentende waarden een bijdrage van ruim 8% geleverd. De bijdrage van de afdekking van het valutarisico aan het totaalrendement was -1,8%-punten. Dit werd veroorzaakt door de 6% stijging van de Amerikaanse dollar versus de euro. Het rendement van het portefeuilleonderdeel dat de renteafdekking verzorgt was 3,4%.

Conform het beleggingsbeleid van Pensioenfonds Vervoer staan in deze tabel onder vastrentende waarden alleen de obligaties die géén deel uitmaken van de rente overlay- en onderpand portefeuille (ROOP). Deze ROOP wordt gevormd door staatsobligaties en rente derivaten. De in de ROOP opgenomen staatsobligaties staan in deze tabel gerubriceerd onder de rente afdekking. Dit in tegenstelling tot verderop in de Jaarrekening. Daar staan alle obligaties gerubriceerd onder de vastrentende waarden.

Alle cijfers in bovenstaande tabel zijn bruto, dat wil zeggen: voor aftrek van kosten. Het netto rendement, na aftrek van vermogensbeheerkosten, bedraagt 8,9% op totaalniveau. Onderstaande tabel toont de rendementen na aftrek van de vermogensbeheerkosten. 

Themabepaling

In het MVB-beleid richt Pensioenfonds Vervoer zich op een aantal specifieke thema’s. Deze zijn mede gebaseerd op de uitkomsten van een deelnemersonderzoek. Naast de bestaande thema’s werknemersrechten en CO2/klimaatverandering is in 2023 het thema milieu toegevoegd. Het thema milieu omvat biodiversiteit, water en afval. De uitwerking van het thema water is in 2024 opgenomen in het MVB-beleid.

Draagvlak voor MVB-beleid

In het deelnemersonderzoek van 2024 zijn diverse vragen over de voorkeuren van deelnemers rondom duurzaamheid gesteld. De uitkomsten uit dit onderzoek zijn aanleiding om in 2025 nader te onderzoeken wat dit betekent voor het MVB-beleid. Dat gaat onder meer over de vraag in welke mate deelnemers duidelijke voorkeuren hebben omtrent beleggen in energie en fossiele brandstoffen. Uiteraard proberen we zo veel mogelijk rekening te houden met deze voorkeuren in ons beleid.

Uitsluitingen 

Pensioenfonds Vervoer publiceert elk half jaar de uitsluitingslijst op zijn website. In 2024 is gestart met het verder uitbreiden van de uitsluitingsgrond controversiële wapens. Naast nucleaire, biologische en chemische wapens, landmijnen en clustermunitie is per begin 2024 ook witte fosfor toegevoegd aan de uitsluitingslijst.  

ESG-integratie

Met ESG-integratie wordt bedoeld het meenemen van ESG (environmental, social & governance)- aspecten in het beleggingsproces. Pensioenfonds Vervoer bevraagt al zijn vermogensbeheerders over de wijze waarop zij ESG-integratie beoefenen en spoort hen aan om hierin verdere stappen te zetten. Een van de onderwerpen die wordt meegenomen bij ESG-integratie betreft CO₂-reductie van de beleggingsportefeuilles. Pensioenfonds Vervoer spoort de vermogensbeheerders aan werk te maken van CO₂-reductie en legt de afspraken hieromtrent vast in de contracten met de vermogensbeheerders.

Pensioenfonds Vervoer heeft de PRI (Principles for Responsible Investments)-rapportages van de 23 vermogensbeheerder opgevraagd en geanalyseerd. De analyse is toegespitst op de volgende onderwerpen:

1. Ondertekening van de PRI door de vermogensbeheerder
2. Beoordeling van Strategy, Policy & Governance van de vermogensbeheerder
3. Beoordeling van de relevante beleggingsstrategieën van de vermogensbeheerder die gevoerd worden voor Pensioenfonds Vervoer.

Op een enkele na hebben alle vermogensbeheerders van Pensioenfonds Vervoer op alle drie de beoordelingscriteria een goede beoordeling. Slechts twee beleggingsstrategieën presteren onder de mediaan van de referentiegroep. Dit betreft echter passieve aandelenstrategieën waar weinig beweegruimte is. Ook op deze mandaten passen wij ons eigen uitsluitingsbeleid, stembeleid en engagementbeleid toe. Dit betekent dat de feitelijke ESG-kenmerken van deze mandaten beter zijn dan de score van de PRI impliceert.

Screening van de beleggingsportefeuilles

Pensioenfonds Vervoer laat zijn beleggingsportefeuilles periodiek screenen. Uit de screening volgt of de ondernemingen waarin wordt belegd niet in overtreding zijn met internationale normen en standaarden, zoals verwoord in de UN Global Compact en/of de OESO-richtlijnen. Hierbij wordt gekeken naar impact van het gedrag van de onderneming op de samenleving en/of milieu en de ernst, schaal en onomkeerbaarheid van de schending. Naar aanleiding van de bevindingen neemt Pensioenfonds Vervoer actie wanneer nodig. Bijvoorbeeld door het uitsluiten van een onderneming of het starten van een dialoog met een onderneming. 

Dialoog met het management van ondernemingen (engagement)

Pensioenfonds Vervoer heeft twee engagement programma’s die complementair zijn: het normatieve engagement programma en het thematische engagement programma. Binnen het normatieve engagement programma wordt gesproken met ondernemingen die normen op het gebied van mensenrechten, arbeidsnormen, milieu of anticorruptie schenden, dan wel dreigen te schenden. Het doel van de dialoog is dat de onderneming de schending opheft en maatregelen treft, zodat een schending in de toekomst niet meer plaatsvindt. Bijvoorbeeld door het wijzigen van beleid en procedures bij de ondernemingen. Per eind 2024 zijn er binnen het normatieve engagement programma 148 (in 2023: 156) lopende dialogen met ondernemingen. Met deze ondernemingen wordt gesproken over één of meerdere normschendingen (met een aantal ondernemingen worden meerdere dialogen gevoerd over verschillende thema's). Zo worden 44 dialogen gevoerd op het gebied van mensenrechten, 52 over schendingen van arbeidsnormen, 42 over milieuschendingen en 10 over corruptie. In 2024 zijn 13 dialogen afgerond. 

Naast het normatieve engagement programma neemt Pensioenfonds Vervoer deel aan het thematisch engagementprogramma, waarin tien sociale en milieuthema’s zijn opgenomen: Klimaatadaptatie en water, Arbeidsomstandigheden in de voedingsmiddelenketen, Reductie CO₂ uitstoot, Klimaat en Transport 2, Afbouw plastic in verpakking van consumentengoederen, Mensenrechten en Governance, Reductie CO₂ uitstoot PLUS, Kleding en circulariteit, Access to Healthcare, Goede Voeding en Nature Action.

De volgende thema’s zijn afgerond: Arbeidsomstandigheden in de voedingsmiddelenketen, Klimaatadaptatie en water en Klimaat en transport. In totaal wordt de dialoog gevoerd met 87 (2023: 89) ondernemingen. In 2024 zijn 20 dialogen afgerond.  

Collectieve initiatieven 

Pensioenfonds Vervoer heeft in 2024 besloten om op een structurele manier deel te nemen aan collectieve initiatieven die gerelateerd zijn aan maatschappelijk verantwoord beleggen. Onder collectieve initiatieven verstaan wij het ondertekenen van investor statements en het deelnemen aan collectieve engagements. Vanaf het vierde kwartaal is hier invulling aan gegeven en heeft Pensioenfonds Vervoer één investor statement ondertekend. De periodieke rapportage over het ondertekenen van investor statements en collectieve engagements vindt plaats in het MVB halfjaarverslag. 

Stemmen op aandeelhoudersvergaderingen

In 2024 heeft Pensioenfonds Vervoer op 1.903 aandeelhoudersvergaderingen gestemd. De aandeelhoudersvergaderingen vonden wereldwijd plaats. Pensioenfonds Vervoer stemde op circa 16% van de agendapunten tegen het management. Dit betrof veelal de volgende onderwerpen: benoeming van bestuurders van ondernemingen (niet onafhankelijk waar dit wel geëist of gewenst is) en beloningsbeleid (excessief, ontbrekende link met prestatiecriteria, of niet transparant genoeg). Pensioenfonds Vervoer voert een eigen stembeleid. Het pensioenfonds maakt bij het uitoefenen van de stemrechten mede gebruik van stemanalyses en stemadviezen van Institutional Shareholder Services. Op onze website van Pensioenfonds Vervoer treft u van elk kwartaal een stemrapportage aan.

Doelinvesteringen

Doelinvesteringen zijn investeringen die een aannemelijk positieve bijdrage kunnen leveren aan het verwezenlijken van bepaalde doelen, zoals bijvoorbeeld de Sustainable Development Goals (SDG’s) van de Verenigde Naties.

Pensioenfonds Vervoer heeft verschillende doelinvesteringen opgenomen in de beleggingsportefeuille. Pensioenfonds Vervoer belegt onder andere in green bonds, een klimaatfonds en een fonds dat leningen verschaft aan financiële instellingen in opkomende- en ontwikkelingslanden. Door middel van de beleggingen wordt naast een aantrekkelijk risico-rendementsprofiel ook een positieve SDG-impact nagestreefd. De focus ligt op schone energie, duurzame industrie, betaalbare woningen en duurzame voedselvoorziening.

Externe beoordelingen

De Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling (VBDO) beoordeelt elk jaar de 50 grootste pensioenfondsen van Nederland op het gebied van duurzaamheid. De benchmark van 2024 introduceerde een herziene methodologie. De resultaten zijn dan ook niet vergelijkbaar met voorgaande jaren. Er kunnen geen conclusies worden getrokken uit een fonds dat is gedaald of gestegen op de lijst. De VBDO kondigde verder aan dat de benchmark voortaan niet jaarlijks, maar tweejaarlijks wordt uitgevraagd. Pensioenfonds Vervoer komt in de nieuwe benchmark op de 24e plaats.

Pensioenfonds Vervoer is ondertekenaar van de Principles for Responsible Investment (PRI). Ondertekenaars van de PRI worden tweejaarlijks getoetst op de kwaliteit, reikwijdte en toepassing van deze principes. In 2024 heeft geen toetsing voor Pensioenfonds Vervoer plaatsgevonden. In 2023 werd het Pensioenfonds op de 6 getoetste deelgebieden beoordeeld met vier van de vijf sterren. Daarmee presteert Pensioenfonds Vervoer ruim boven de PRI-mediaan.

Duurzaamheidswetgeving EU

Omdat wij rekening houden met duurzaamheidsaspecten in ons beleggingsbeleid betekent dit dat ons fonds onder artikel 8 van de SFDR valt. Over 2024 voldeed 85,2% van de beleggingsportefeuille aan de volgende E/S kenmerken (E/S kenmerken zijn opgenomen in precontractuele en periodieke informatie):

• ESG-integratie;
• CO2-reductie;
• Uitsluitingsbeleid;
• Doelinvestering duurzame aandelen.

De indicatoren waarmee wij dit meten zijn over 2024 verbeterd. Een volledige toelichting is opgenomen in de verplichte rapportage. De verplichte rapportage treft u aan als bijlage bij dit jaarverslag.

De z-score voor het jaar 2024 is minus 0,13. Pensioenfonds Vervoer behaalde over de periode 2020-2024 een toetswaarde van minus 0,10 voor de uitvoering van de beleggingen. Dit is groter dan het vereiste minimum van minus 1,28. Pensioenfonds Vervoer is daarmee geslaagd voor de performancetoets.

Overigens wordt veelal een ‘presentatiecorrectie’ gehanteerd, waarbij 1,28 bij de uitkomst en de norm van de performancetoets wordt opgeteld. De vereiste ondergrens van de performancetoets bedraagt dan nul. Op die wijze gemeten bedraagt de uitkomst van de performancetoets over 2020–2024: plus 1,18.